Work-life balance - czy styl życia wpływa na naszą odporność?

Zanim zastanowimy się, czy styl życia i work-life balance wpływają na naszą odporność, musimy ustalić jakie jest dokładne znaczenie tych pojęć. Chociaż korzystamy z nich bardzo często, świadomie lub przynajmniej intuicyjnie rozumiemy, co się pod nimi kryje, tym razem powinniśmy wspiąć się poziom wyżej i skorzystać z ich definicji. Żeby sprawdzić co na jakiś temat mówi nauka, potrzebne są nam definicje nie tylko trudnych i skomplikowanych, specjalistycznych zjawisk, ale też tych prostych, naturalnych i powszechnych. W ten sposób osiągniemy pewność, że unikniemy błędu. Że weźmiemy pod uwagę wszystkie potrzebne informacje i jednocześnie skutecznie wykluczymy te zbędne lub niewiarygodne.

Work-life balance

Styl życia to, najprościej mówiąc, sposób w jaki się zachowujemy, postępujemy i podejmujemy decyzje. To także nasze zainteresowania i opinie, od których ten sposób zależy. [1,2] Ważnym elementem stylu życia jest sfera zawodowa i podejście każdego z nas do wykonywanej pracy. Work-life balance, a więc równowaga między życiem a pracą, to koncepcja zarządzania czasem i wydajnością pracy tak, aby nie zaniedbywać swoich spraw osobistych, ale cieszyć się nimi. Krótko mówiąc: “pracuj po to żeby żyć”, a nie “żyj, żeby pracować”. Co jeśli praca to nasza pasja, powołanie, to po prostu nasze życie? Odpowiedź znajdziemy w wynikach badania prowadzonego przez 26 lat na grupie ponad 1500 biznesmenów. Każdy z uczestników został poproszony o wypełnienie kwestionariusza oceny jakości życia związanej ze zdrowiem. Ich zadaniem była odpowiedź na 36 pytań zamkniętych oceniających:

  • ogólne funkcjonowanie fizyczne, 

  • utrudnienia w pracy lub wykonywaniu innych codziennych obowiązków spowodowane problemami ze zdrowiem,

  • utrudnienia w pracy lub wykonywaniu innych codziennych obowiązków, spowodowane problemami emocjonalnymi,

  • energia i zmęczenie,

  • zdrowie psychiczne, 

  • funkcjonowanie społeczne,

  • ból,

  • ogólne zdrowie.

W zależności od czasu pracy i snu, biznesmenów podzielono na cztery grupy:

  • długa praca (ponad 50 godzin tygodniowo w skali roku) i krótki sen (mniej niż 47 godzin tygodniowo w skali roku)

  • normalna praca i normalny sen

  • normalna praca i krótki sen

  • długa praca i normalny sen.

Nadmiar godzin spędzonych na pracy wiązał się z osłabieniem ogólnego funkcjonowania fizycznego. Biznesmeni, którzy oprócz przesiadywania w pracy nie dbali o dostateczną ilość snu, narażeni byli w późniejszym wieku również na obniżenie poczucia energii oraz ogólnego zdrowia.[3] 

Aby upewnić się, że wyniki eksperymentu nie zostały zaburzone przez inne czynniki, naukowcy uwzględnili wpływ palenia papierosów oraz ogólnej kondycji zdrowotnej na początku badania (26 lat przed momentem wypełnienia kwestionariusza). Jak się okazało, najbardziej niekorzystny wpływ na zdrowie uczestników miało połączenie krótkiego snu i długiej pracy. [3] Ci, którzy w chwili rozpoczęcia badania pracowali średnio przez ponad 50 godzin tygodniowo w skali roku i spali krócej niż 47 godzin tygodniowo, cieszyli się wyraźnie słabszym funkcjonowaniem fizycznym niż ci, którzy pracowali mniej, ale spali dłużej. [3] Do sprawdzenia poziomu funkcjonowania fizycznego uczestników posłużyły pytania o wpływ zdrowia na::

  • zdolność do intensywnego uprawiania sportu,

  • wykonywanie umiarkowanie męczących czynności takich jak odkurzanie czy granie w golfa albo kręgle,

  • noszenie zakupów spożywczych,

  • chodzenie po schodach,

  • swobodę schylania się, kucania, klęczenia,

  • dystans możliwy do pokonania pieszo,

  • samodzielne wykonywanie czynności związanych z dbałością o ubiór lub higieną osobistą. [4]

Wygląda więc na to, że aby rozwijać zawodową pasję długo i efektywnie, także trzeba zadbać o odpoczynek i sen. Do podobnych wniosków doszli autorzy wielu innych badań. [5,6,7,8] Okazuje się, że osoby, które nie wysypiają się dostatecznie dobrze, lub pracują nieprzeciętnie długo, znacznie gorzej oceniają zarówno swój ogólny stan zdrowia, [5,8] jak i szczegółowe wskaźniki jak: zdolność wykonywania codziennych czynności, ból i dyskomfort fizyczny, troska o swoje ciało i higienę [5,6] oraz zdrowie psychiczne [8]. Co ciekawe, niekorzystny wpływ na nasze zdrowie ma nie tylko za krótki, ale i zbyt długi (czyli dłuższy niż 9 godzin na dobę) sen. [5] W tej sytuacji nie pozostaje nam nic innego jak poszukiwanie złotego środka. Osoby w wieku 18-64 lat powinny spać przez 7 do 9 godzin na dobę. Co ważne, po przekroczeniu 65 roku życia zalecana długość jest krótsza. W tym wieku optimum to od 7 do 8 godzin na dobę. Za to najmłodsi powinni spać znacznie dłużej. Nastolatki (14-17 lat) potrzebują w ciągu doby 8-10 godzin snu, dzieci w wieku szkolnym (6-13 lat) 9-11 godzin, a przedszkolaki 10-13 godzin. Do prawidłowego rozwoju dzieci w wieku 1-2 lat niezbędne jest aż 11-14 godzin na dobę. Więcej potrzebują tylko niemowlęta między 3 miesiącem a rokiem życia (12-15 godzin) oraz noworodki i niemowlęta do 3 miesiąca życia (14-17 godzin). [9]

 

Kiedy praca bierze górę nad naszym życiem, negatywne konsekwencje nie ograniczają się tylko do krótkiego snu i nadgodzin. Stajemy się wtedy bardziej podatni na:

  • Stres, także przewlekły i narastający z tygodnia na tydzień.

  • Zaburzenia psychiczne wynikające z trudności w nawiązywaniu i pielęgnowaniu dobrych relacji międzyludzkich, zwłaszcza z najbliższymi. 

  • Utrwalenie całej gamy szkodliwych nawyków żywieniowych. Od niewłaściwych pór spożywanych posiłków, przez niewłaściwie ilości i proporcje przyjmowanych mikro
    i makroskładników, po jedzenie żywności niskiej jakości czy podjadanie. Takie odżywianie zdecydowanie zwiększa ryzyko przyrostu masy ciała i rozwoju otyłości, która może przyczynić się do zachorowania na nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, cukrzycę typu II i wiele innych chorób. Od astmy oskrzelowej po nowotwory złośliwe. 

Odporność

Odporność, czyli zdolność naszych organizmów do obrony przed infekcjami to efekt współdziałania niezliczonych i różnorodnych czynników. Żaden z nich nie jest stały ani niezależny. Z tego względu ocena wpływu różnych wydarzeń i nawyków na odporność to niełatwe zadanie. Wydaje się, że nadal więcej jest nieodkrytych niewiadomych niż potwierdzonych faktów. Jak dotąd wiadomo na pewno, że stres, zarówno związany z relacjami międzyludzkimi, jak i innymi zdarzeniami, powoduje spadek wartości wielu parametrów świadczących o odporności organizmu. [10] Co więcej, badania potwierdziły również niekorzystny wpływ stresu związanego z pracą zawodową na te parametry. [11,12] Obniżona odporność występowała u osób, które doświadczały w swojej pracy między innymi:

  • problemów ze zbyt wygórowanymi wymaganiami, 

  • wysokiego napięcia emocjonalnego w zespole,

  • poczucia braku kontroli nad pracą,

  • braku zadowolenia z wykonywanych zadań,

  • wrażenia, że otrzymywane wynagrodzenie jest niższe niż włożony wysiłek,

  • wypalenia zawodowego,

  • nadmiernego zaangażowania w wykonywane zadania. [13,14]

 

Jak łatwo się domyślić, także zaburzenia snu i rytmu dobowego osłabiają naszą odporność, a tym czynią nas bardziej podatnymi na infekcje. To, czego domyślamy się obserwując samych siebie znalazło potwierdzenie w nauce. [15,16] Nie bez przyczyny kiedy już dopadnie nas infekcja, z łatwością zapadamy w długi i głęboki sen. Co ciekawe, wpływ snu na odporność jest tak wyraźny, że w jednym z badań, szczepionka przeciw grypie wywoływała silniejszą reakcję odpornościową u osób, które lepiej wysypiały się przed szczepieniem.

Podsumowując

Oczywiście, work-life balance to nie jedyny czynnik wpływający na długość i jakość naszego snu oraz poziom stresu. Wiadomo jednak, że wpływa na nie bezpośrednio i w znaczący sposób. Prościej mówiąc: robi różnicę i łatwo go zauważyć. Dbając o zdrowe środowisko i warunki pracy, troszczymy się nie tylko o swój portfel i komfort psychiczny, ale także staramy się o zdrowe i długie życie. 

Bibliografia

[1] Lynn R. Kahle; Angeline G. Close (2011). Consumer Behavior Knowledge for Effective Sports and Event Marketing. New York: Routledge.

[2] Red. Andrzej Siciński, Styl życia: koncepcje i propozycje, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976.

[3] von Bonsdorff MB, Strandberg A, von Bonsdorff M, Törmäkangas T, Pitkälä KH, Strandberg TE. Working hours and sleep duration in midlife as determinants of health-related quality of life among older businessmen. Age Ageing. 2017 Jan 25;46(1):108-112

[4] Frange C, de Queiroz SS, da Silva Prado JM, Tufik S, de Mello MT. The impact of sleep duration on self-rated health. Sleep Sci. 2014;7(2):107-113.

[5] Jeon J, Lee W, Choi WJ, Ham S, Kang SK. Association between Working Hours and Self-Rated Health. Int J Environ Res Public Health. 2020;17(8):2736. Published 2020 Apr 15.

[6] Woo D, Lee Y, Park S. Associations among working hours, sleep duration, self-rated health, and health-related quality of life in Korean men. Health Qual Life Outcomes. 2020;18(1):287. Published 2020 Aug 24.

[7] Lallukka T, Hiilamo A, Pietiläinen O, Mänty M, Kouvonen A, Rahkonen O. Who maintains good health functioning? The contribution of social, work-related and behavioural factors to mental and physical health functioning trajectories in ageing employees. Occup Environ Med. 2020 Jul;77(7):478-487. doi: 10.1136/oemed-2019-106324. Epub 2020 Mar 22.

[8] Herbert TB, Cohen S. Stress and immunity in humans: a meta-analytic review. Psychosom Med. 1993 Jul-Aug;55(4):364-79.

[9] Nakata A. Psychosocial job stress and immunity: a systematic review. Methods Mol Biol. 2012;934:39-75..

[10] Eddy P, Heckenberg R, Wertheim EH, Kent S, Wright BJ. A systematic review and meta-analysis of the effort-reward imbalance model of workplace stress with indicators of immune function. J Psychosom Res. 2016 Dec;91:1-8.

[11] Nakata A. Psychosocial job stress and immunity: a systematic review. Methods Mol Biol. 2012;934:39-75.

[12] Eddy P, Heckenberg R, Wertheim EH, Kent S, Wright BJ. A systematic review and meta-analysis of the effort-reward imbalance model of workplace stress with indicators of immune function. J Psychosom Res. 2016 Dec;91:1-8.

[13] Almeida CM, Malheiro A. Sleep, immunity and shift workers: A review. Sleep Sci. 2016;9(3):164-168.

[14] Silva ESME, Ono BHVS, Souza JC. Sleep and immunity in times of COVID-19. Rev Assoc Med Bras (1992). 2020 Sep 21;66Suppl 2(Suppl 2):143-147

[15] Prather AA, Pressman SD, Miller GE, Cohen S. Temporal Links Between Self-Reported Sleep and Antibody Responses to the Influenza Vaccine. Int J Behav Med. 2020 Mar 31.